เอเลี่ยน สปีชีส์ (Alien Species) หมายถึง ชนิดพันธุ์สิ่งมีชีวิต ที่ไม่เคยปรากฏในถิ่นชีวภูมิศาสตร์หนึ่งมาก่อน แต่ได้ถูกนำเข้ามาหรือเข้ามาโดยวิธีใดๆ จากถิ่นอื่น ซึ่งอาจจะดํารงชีวิตอยู่และสืบพันธุ์ได้หรือไม่ ก็ขึ้นอยู่กับความเหมาะสมของปัจจัยแวดล้อมและการปรับตัวของชนิดพันธุ์นั้นๆ
หลายประเทศทั่วโลกต่างประสบปัญหาการรุกรานของชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่บางชนิดก็ยังไม่สามารถควบคุมได้เช่นเดียวกับประเทศไทย ที่มีชนิดพันธุ์ต่างถิ่นมาอยู่ในบ้านเรานานมากแล้ว จนบางครั้งเราอาจจะนึกไปว่ามันคือพืช หรือสัตว์พื้นเมืองของเรา เช่น “ผักตบชวา” มาจากประเทศอินโดนีเซีย“ผกากรอง” ดอกไม้แสนสวยมาจากประเทศเม็กซิโก “ไมยราบยักษ์” เป็นพันธุ์พืชในทวีปอเมริกาใต้ และเจ้า “ปลาทอง” ตัวน้อยสีสันสดใสมาจากเมืองจีน
![ปลาทอง](https://feedforfuture.co/wp-content/uploads/2024/07/น.34-จักรกฤษณ์-2204-1024x683.jpg)
ปัจจุบันมีการกำหนดหลักเกณฑ์ในการพิจารณากลุ่มชนิดพันธุ์ต่างถิ่นเป็น 4 ประเภท คือ
ประเภทที่ 1 ชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกรานแล้ว หมายถึง ชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่เข้ามาในประเทศไทยแล้ว และสามารถตั้งถิ่นฐานและมีการแพร่กระจายได้ในธรรมชาติ และเป็นชนิดพันธุ์ที่อาจทำให้ชนิดพันธุ์ท้องถิ่นหรือชนิดพันธุ์พื้นเมืองสูญพันธุ์ รวมไปถึงส่งผลคุกคามต่อความหลากหลายทางชีวภาพและก่อให้เกิดความสูญเสียทางสิ่งแวดล้อม เช่น ไมยราบยักษ์ ผักตบชวา ปลานิล ปลาซัคเกอร์ นกพิราบ
ประเภทที่ 2 ชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่มีแนวโน้มรุกราน หมายถึง ชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่มีหลักฐานว่ามีการรุกรานในถิ่นอื่น ที่เข้ามาในประเทศไทยแล้ว และสามารถตั้งถิ่นฐาน และมีการแพร่กระจายได้ในธรรมชาติหากมีปัจจัยเกื้อหนุน หรือชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่เคยรุกรานในอดีต ซึ่งสามารถควบคุมดูแลได้แล้ว เช่น บานไม่รู้โรย ปลาหมอสียักษ์ กบบลูฟร็อก
ประเภทที่ 3 ชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่มีประวัติว่ารุกรานแล้วในประเทศอื่นแต่ยังไม่รุกรานในประเทศไทย หมายถึง ชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่เข้ามาในประเทศไทยแล้วมีหลักฐานว่ามีการรุกรานในประเทศอื่น เช่น สนอินเดีย ปลาปิรันยา ปูขนจีน
ประเภทที่ 4 ชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกรานที่ยังไม่เข้ามาในประเทศไทย หมายถึง ชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่มีข้อมูลหรือหลักฐานว่าเป็นชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกรานในประเทศอื่น แต่ยังไม่ได้นำเข้ามา หรือห้ามนำเข้าตามกฎหมาย
![ปลาซัคเกอร์](https://feedforfuture.co/wp-content/uploads/2024/07/Screenshot-2024-05-13-205038.webp)
หากย้อนกลับไปในอดีตจะพบว่าบ้านเราก็เคยถูกเหล่า เอเลียนสปีชีส์ เข้ามาขยายเผ่าพันธุ์แต่ด้วยภูมิปัญญาและความเป็นยอดนักสู้ของคนไทยเราก็สามารถปรับเปลี่ยนสัตว์บางสายพันธุ์ให้กลายเป็นสัตว์เศรษฐกิจได้
ปี 2520 ได้มีการนำเข้า “ปลาซัคเกอร์” ปลาที่มีถิ่นกำเนิดมาจากทวีปอเมริกาใต้ พบมากในประเทศบราซิล ซึ่งเป็นปลาสายพันธุ์เดียวกับปลากด ปลาแขยง และปลาดุกของไทยมาจากต่างประเทศ โดยเจตนาเลี้ยงเพื่อให้มันทำความสะอาดตู้ปลา ก่อนถูกปล่อยลงแหล่งน้ำแพร่พันธุ์อย่างรวดเร็วสร้างความเดือดร้อนให้กับชาวบ้าน ชาวประมง และผู้เลี้ยงสัตว์น้ำทุกชนิด ปัจจุบันเริ่มนำปลาซัคเกอร์ มาประกอบอาหารแล้ว แต่ยังไม่เป็นที่นิยม
![ตั๊กแตนทอด](https://feedforfuture.co/wp-content/uploads/2024/07/เลยงตกแตนปาทงกาขายไข_ตว_ไดเฉยดแสนตอเดอน3-1024x576.jpg)
ปี 2525-2530 หลายจังหวัดในประเทศไทยถูก “ตั๊กแตนปาทังก้า” ฝูงใหญ่เข้ามาทำลายพืชผลทางเศรษฐกิจ ชาวบ้านจึงจับใส่น้ำมันร้อนๆ เคี้ยวกินเล่นเพลินๆ
![หอยเชอรี่](https://feedforfuture.co/wp-content/uploads/2024/07/2-65-768x1024.jpg)
ปี 2530 มีการนำเข้า “หอยเชอรี่” หอยที่มีถิ่นกำเนิดในทวีปอเมริกาใต้ มากำจัดตะไคร่น้ำและเศษอาหารในตู้ปลาก่อนถูกปล่อยลงแหล่งน้ำขยายพันธ์ได้อย่างรวดเร็ว กำจัดเท่าไหร่ก็ไม่หมด ไปกัดกินต้นข้าวสร้างความเสียหายให้กับชาวนา ชาวบ้านจึงจับลวกใส่ในส้มตำ จิ้มน้ำจิ้มซีฟู้ด
ปี 2531 “ปลาดุกบิ๊กอุย” ได้ถือกำเนิดขึ้นจากการผสมพันธุ์ระหว่างปลาดุกยักษ์จากทวีปแอฟริกากับปลาดุกอุยของไทย ซึ่งมีลักษณะภายนอกคล้ายปลาดุกอุย แต่มีขนาดใหญ่ ปัจจุบันนิยมนำไปประกอบอาหาร แต่ไม่ควรปล่อยลงในแหล่งน้ำลำคลอง เนื่องจากเป็นอีกหนึ่งเอเลี่ยนสปีซีส์ที่เติบโตเร็ว กินทุกอย่างที่ขวางหน้าทั้งพืชและสัตว์
![กุ้งเครย์ฟิช หรือกุ้งก้ามแดง](https://feedforfuture.co/wp-content/uploads/2024/07/20มค65-กงกามแดง01.jpg)
ปี 2538 มีการนำเข้า “กุ้งเครย์ฟิช หรือกุ้งก้ามแดง” กุ้งน้ำจืดจำพวกหนึ่ง มีรูปร่างโดยรวมลำตัวใหญ่ เปลือกหนา มีถิ่นกำเนิดในทวีปอเมริกาเหนือ, ทวีปยุโรป, โอเชียเนียและบริเวณใกล้เคียง มาเพื่อทดลองเลี้ยง และต่อมามีการขายกันอย่างแพร่หลาย แต่มีราคาสูง และได้รับขนานนามว่า “ล็อบสเตอร์น้ำจืด” ทำให้มีพละกำลังในการจับสัตว์น้ำท้องถิ่นกินเป็นอาหาร และเป็นอันตรายที่มีต่อระบบนิเวศ ก่อนพบว่ามีการแพร่ลงสู่แหล่งน้ำธรรมชาติ ซึ่งมีคนเคยพบกุ้งชนิดนี้ที่น้ำตกศรีดิษฐ์ จ. เพชรบูรณ์ โดยกรมประมงแนะนำว่าหากพบกุ้งชนิดนี้สามารถนำไปประกอบอาหารได้เลย
ปี 2508 เมื่อครั้นสมเด็จพระจักรพรรดิอากิฮิโต ทรงดำรงพระอิสริยยศมกุฏราชกุมารแห่งประเทศญี่ปุ่น ได้น้อมเกล้าน้อมกระหม่อนถวายแด่พระบาทสมเด็จพระชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร เมื่อวันที่ 25 มีนาคม 2508 “ปลานิล” จึงได้เข้ามายังประเทศไทยครั้งแรก
![ปลานิล](https://feedforfuture.co/wp-content/uploads/2024/07/ปลานิล-1.jpg)
สำหรับ “ปลานิล” มีถิ่นกำเนิดอยู่ลุ่มแม่น้ำไนล์ แต่เมื่อนำเข้ามาแล้วพบว่า เลี้ยงง่าย เนื้อมีรสชาติดี จึงพระราชทานปลาที่เพาะเลี้ยงจากสวนจิตรลดา เพื่อขยายพันธุ์และแจกจ่ายแก่ประชาชนเพื่อนำไปเลี้ยงในทั่วทุกภูมิภาคของประเทศ พร้อมพระราชทานชื่อปลาชนิดนี้ว่า “ปลานิล” เป็นที่นิยมนำมาทานกันอย่างแพร่หลาย แต่อย่างไรก็ตามแม้ปลานิลจะไม่รุกรานสัตว์อื่นในระบบนิเวศ แต่ก็ไม่ควรปล่อยลงสู่แหล่งน้ำอีก เนื่องจากระบบนิเวศที่สมบูรณ์ อาจจะถูกรบกวนได้
“อิกัวนาเขียว” บุกลพบุรี
![อิกัวน่า](https://feedforfuture.co/wp-content/uploads/2024/07/S__3203085_0-1024x566.jpg)
ปี 2531 พบมีการนำเข้า “อิกัวนาเขียว” ซึ่งเป็นสัตว์ประจำถิ่นในป่าเขตร้อนของเม็กซิโก อเมริกากลาง อเมริกาใต้และหมู่เกาะแคริบเบียน เป็นสัตว์ที่กินทั้งพืชและสัตว์ ถูกนำเข้ามาหลายสิบปีแล้ว มีอายุขัยประมาณ 20 ปี เมื่อปลายปี 2566 ได้พบว่า “อิกัวนาเขียว” ระบาดในพื้นที่ธรรมชาติและชุมชนใกล้เขาพระยาเดินธง จ.ลพบุรี กัดกินพืชผลทางการเกษตรของประชาชน โดยมีจำนวนเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว ทำให้เกิดผลกระทบต่อสภาพแวดล้อมและระบบนิเวศ สร้างความเดือดร้อนแก่ประชาชนในพื้นที่ โดยกรมอุทยานแห่งชาติสัตว์ป่าและพันธุ์พืช กำหนดห้ามนำอิกัวนา เข้าไทยแล้ว
การระบาดและวิธีการจัดการของเอเลี่ยน สปีชีส์ ในต่างประเทศ
![หนอนตัวแบนนิวกินี](https://feedforfuture.co/wp-content/uploads/2024/07/หนอนแบนนิวกินี.jpg)
จากข้อมูลเว็บไซต์ของมูลนิธิสืบนาคะเสถียร ยังพบการระบาดและวิธีการจัดการของเอเลี่ยน สปีชีส์ ที่น่าสนใจ ในต่างประเทศ โดยพบว่าในประเทศแถบหมู่เกาะแปซิฟิกได้เผชิญกับการแพร่ระบาดของ หอยทากยักษ์แอฟริกา และได้มีการทางออกด้วยการปล่อยหนอนตัวแบนนิวกินีเข้าสู่พื้นที่เพื่อกำจัดหอยทากยักษ์แอฟริกา แต่ทว่านอกจากเจ้าหนอนตัวแบนนิวกินีจะกำจัดศัตรูให้ชาวเกษตรกรแล้ว แต่พวกมันยังไล่ล่าทากท้องถิ่นจนกระทั่งสูญพันธุ์ไปอีกด้วย และเจ้าหนอนชนิดนี้ก็ได้มีเข้ามาในประเทศไทยเราเป็น 10 ปีแล้ว แต่ยังไม่มีการศึกษาผลกระทบให้เป็นที่ประจักษ์
ขณะที่ออสเตรเลีย ก็ได้พบกับการแพร่พันธุ์ของ โท้ดซิลลา หรือที่เรียกกันว่าคางคกยักษ์ ที่มีถิ่นกำเนิดในอเมริกาใต้และอเมริกากลาง พวกมันถูกนำเข้ามาในออสเตรเลีย เพื่อควบคุมปริมาณด้วงอ้อยและสัตว์รบกวนอื่นๆ ในไร่อ้อยเพื่อใช้แทนใช้ยาฆ่าแมลง แต่ปัจจุบันพวกมันถูกพิจารณาว่าเป็นสายพันธุ์ดุร้าย ส่งผลกระทบร้ายแรงต่อระบบนิเวศ คางคกยักษ์ จึงถูกการุณยฆาต
นอกจากเอเลี่ยนสปีชีส์ ที่ยกตัวอย่างมาแล้ว ยังมีสัตว์อีกหลายสายพันธุ์ ที่ถูกนำเข้ามาในบ้านเรา บางสายพันธุ์ก็ยังไม่ได้มีผลกระทบมากนัก บางสายพันธุ์ยังเป็นสีเทาๆ อยู่ระหว่างการตรวจสอบ แต่บางสายพันธุ์ก็สร้างผลกระทบระดับประเทศแล้ว
![สำนักงานประมงจังหวัดสงขลา ประกาศจับปลาหมอคางดำ](https://feedforfuture.co/wp-content/uploads/2024/07/ปลาหมอ-724x1024.jpg)
ปลาหมอคางดำ ปลาที่มาพร้อมกับความหิวโหย
ปลาหมอคางดำ หรือก่อนหน้านี้ที่เรียกกันว่า ปลาหมอสีคางดำ มีถิ่นกำเนิดในทวีปแอฟริกา พบแพร่กระจายอยู่บริเวณชายฝั่งแอฟริกาตะวันตกเฉียงเหนือ ปัจจุบันมีการนำเข้าพันธุ์ปลาหมอสีคางดำในหลายประเทศ ส่วนไทยมีรายงานเข้ามาตั้งแต่ปี 2553 ปลาชนิดนี้สามารถอยู่ได้ในน้ำเกือบทุกประเภท ปลาตัวผู้จะทำหน้าที่อดอาหารอมไข่ไว้ในปาก ทำให้โอกาสรอดของลูกปลาหมอคางดำรอดถึง 99% แพร่พันธุ์ได้อย่างรวดเร็ว และพวกมันยังกินทั้งพืช สัตว์ สามารถย่อยอาหารได้ไวสุดๆ ทำให้หิวตลอดเวลา สร้างผลกระทบอย่างรุนแรงต่อระบบนิเวศ
สถานการณ์ปัจจุบันพบว่า ปลาหมอคางดำ ได้ระบาดไปยังแหล่งน้ำในพื้นที่ 16 จังหวัดของประเทศไทย ได้แก่ กรุงเทพมหานคร ,สมุทรปราการ ,สมุทรสาคร ,สมุทรสงคราม ,เพชรบุรี ,จันทบุรี ,ระยอง ,ฉะเชิงเทรา ,ราชบุรี ,ประจวบคีรีขันธ์ ,ชุมพร ,สุราษฎร์ธานี ,นครศรีธรรมราช ,สงขลา ,นครปฐม และนนทบุรี และตอนนี้ก็ได้มีมาตรการหลากหลายออกมาเพื่อกำจัดปลาหมอคางดำให้สิ้นจากไปจากน่านน้ำไทย
ปล่อยปลาผู้ล่าลงสู่แหล่งน้ำ ปฏิบัติการไล่สังหารปลาหมอคางดำ
![ปลากะพงขาว](https://feedforfuture.co/wp-content/uploads/2024/07/ปลากะพงขาว-2.jpg)
การปล่อยปลาผู้ล่า เช่น ปลากะพงขาว ปลาอีกง ไปล่าปลาหมอคางดำ ซึ่งวิธีการนี้พบว่างานวิจัยของกรมประมงในปี 2566 ระบุว่าปลากะพงขาว และปลาอีกงมีความสามารถเป็นผู้ล่าและควบคุมประชากรปลาหมอสีคางดำได้ในระดับหนึ่ง หากปลาหมอสีคางดำมีขนาดเล็กกว่า
แต่การวิจัยของกรมประมง เป็นการจัดทำในระบบปิด หากปล่อยปลาลงสู่แหล่งน้ำธรรมชาติ จะมีความเสี่ยงต่อลูกปลา หรือสัตว์น้ำชนิดอื่นๆ จะถูกล่าไปด้วยหรือได้รับผลกระทบหรือไม่ และถึงแม้ปลาหมอคางดำตัวโตเต็มวัยจะโตได้ไม่เท่าปลากะพงขาว แต่ความว่องไวนั้นชนะขาด และความอึด ทนต่อคุณภาพน้ำที่ออกซิเจนต่ำนั้นมีมากกว่าปลากะพงขาว จึงเป็นห่วงว่าปลากระพงขาวจะหมดแรง
ดัดแปลงพันธุกรรม ทำหมัน ให้สิ้นซาก
โครงการวิจัยการเหนี่ยวนำชุดโครโมโซม 4n ในปลาหมอคางดำ เพื่อทำให้เป็นหมัน ก่อนปล่อยสู่แหล่งน้ำให้ไปผสมพันธุ์กับปลาที่มีชุดโครโมโซม 2 ชุด (2n)ทำให้เกิดลูกปลาหมอที่มีชุดโครโมโซม 3 ชุด (3n)เพื่อควบคุมการแพร่ระบาด ขณะนี้อยู่ระหว่างการพัฒนาโครงการ โดยคาดว่าจะทยอยปล่อยปลาที่ทำหมันแล้วอย่างน้อย 2.5 แสนตัว ภายในระยะเวลา 15 เดือนนี้
เครื่องแกงรังสรรค์เมนูเด็ด เพชฌฆาตปลาหมอคางดำ
ปลาหมอคางดำ สามารถนำมาประกอบอาหารได้เหมือนกับปลาชนิดอื่นๆ จึงมีการรณรงค์ให้นำปลาหมอคางดำที่กำจัดออกจากระบบนิเวศไปใช้ประโยชน์ เช่น ทำปลาป่น แปรรูปเป็นเมนูต่างๆ แต่ต้องเป็นปลาตัวใหญ่หน่อย เนื่องจากพวกมันตัวเล็ก ก้างใหญ่ ชาวบ้านจึงยังไม่ค่อยนิยมมาทำเป็นเมนูอาหาร
ใช้งบประมาณ สนับสนุนรับซื้อปลาหมอคางดำ
มาตรการล่าสุดจากภาครัฐกับการตั้งจุดรับซื้อปลาหมอคางดำ ในราคากิโลกรัมละ 7-15 บาท เพื่อนำไปทำปุ๋ย หรือทำประโยชน์อื่นๆ เพื่อเพิ่มแรงจูงใจให้แก่ประชาชนในการมีส่วนร่วมควบคุมและกำจัดปลาหมอคางดำในแหล่งน้ำทุกแห่งที่พบการแพร่ระบาด โดยคาดว่าจะเริ่มรับซื้อได้ในสัปดาห์หน้า
เผยโฉมหน้าลูกผสม ปลาหมอคางดำ X ปลานิล
![ปลาลูกผสม ขอบคุณภาพจาก : เพจอ๋อ มันเป็นอย่างนี้นี่เอง by อาจารย์เจษฎ์](https://feedforfuture.co/wp-content/uploads/2024/07/aj4.jpg)
ขณะที่ เพจอ๋อ มันเป็นอย่างนี้นี่เอง by อาจารย์เจษฎ์ โดย รศ.ดร.เจษฎา เด่นดวงบริพันธ์ อาจารย์ประจำภาควิชาชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยได้โพสต์ให้ข้อมูลเกี่ยวกับปัญหาปลาหมอคางดำ โดยระบุว่า เปิดภาพ “ลูกผสม ปลานิล x ปลาหมอคางดำ” (แต่อย่าเพิ่งตกใจ ยังไม่เจอในธรรมชาตินะครับ)
หลังเกิดกระแสความกังวลเกี่ยวกับการระบาดของปลาหมอคางดำว่าจะมันจะไปผสมพันธุ์กับปลานิล “ปลานิล” ซึ่งก็เป็นเอเลี่ยนสปีชีส์จากทวีปแอฟริกาเหมือนกัน และจะเกิดผลกระทบหรือไม่
เรื่องนี้อาจารย์เจษฎ์ สรุปไว้ว่าตอนนี้ยังไม่มีรายงานการพบปลาลูกผสมระหว่างปลาหมอคางดำกับปลานิลในประเทศไทย แต่ถ้าใครเจอที่ไหนช่วยบอกด้วย แต่ตอนนี้มีลูกผสมเกิดขึ้นจากการทดลองวิจัยพัฒนาสายพันธุ์ ซึ่งก็เกิดขึ้นได้ยากและเป็นจำนวนน้อย เนื่องจากปลาทั้งสองชนิดนี้ เป็นปลาคนละสกุล (genus) กันเลย และความพยายามที่จะผสมพันธุ์ปลากลุ่มนี้ ข้ามระหว่างสกุลนั้น ไม่ค่อยประสบความสำเร็จเท่าไหร่ในเชิงพาณิชย์ เช่น มีความพยายามพัฒนาปลาลูกผสมระหว่างปลานิลกับปลาหมอคางดำ เพื่อให้ได้สายพันธุ์ใหม่ที่เจริญเติบโตได้ดีเหมือนกับปลานิล แต่สามารถเพาะเลี้ยงได้ในน้ำกร่อยและน้ำเค็มเหมือนปลาหมอคางดำ แต่จากงานวิจัยพบว่า ลูกผสมข้ามสกุลเช่นนี้ “ไม่เกิดขึ้นเองในธรรมชาติ”และปลาลูกผสมที่เกิดขึ้นกลับ “ไม่ได้เป็นหมัน” สามารถมีรุ่นหลาน ต่อไปได้
อ่านรายละเอียด ลูกผสม ปลานิล x ปลาหมอคางดำ เพิ่มเติมที่ : เพจอ๋อ มันเป็นอย่างนี้นี่เอง by อาจารย์เจษฎ์
จากข้อมูลทั้งหมดนี้พบว่าการกำจัดปลาหมอคางดำให้สิ้นซากคงไม่ใช่เรื่องง่ายๆ ต้องใช้เวลาและความร่วมมือจากทุกภาคส่วน และเราคงจะได้คำตอบเร็วๆ นี้ว่า เอเลี่ยน สปีชีส์ สายพันธุ์นี้จะหมดไปจากน่านน้ำไทยหรือไม่